مفهوم انتظار در روایات شیعی
انتظار
واقعى در صورتى تحقق مى یابد که جهاد با نفس را انجام دهیم و چنان ساخته
شویم که لایق سربازى آن حضرت گردیم. روشن است که جهاد با نفس به مراتب سخت
تر از جهاد با دشمن است ...
عقیده انتظار و مهدویت در عقاید اسلامى وسعت فوق العادهاى دارد و به عنوان
یک مساله مهم شناخته شده است که اهمیت آن طبق احادیث و روایات اسلامی واضح
و روشن است.
شخصى از امام صادق علیه السلام پرسید: درباره کسى که داراى ولایت امامان
است و انتظار ظهور حکومت حق را مى کشد و در این حال از دنیا مى رود چه
مى گویید؟
امام علیه السلام در پاسخ فرمود:
«هُوَ بِمَنْزِلَةِ مَنْ کَانَ مَعَ الْقَائِمِ فِى فُسْطَاطِهِ- ثُمَّ
سَکَتَ هُنَیْئَةً- ثُمَّ قَالَ: هُوَ کَمَنْ کَانَ مَعَ رَسُولِ اللّهِ؛
او به منزله کسى است که با رهبر این قیام در خیمها ش باشد، و پس از کمى
سکوت فرمود: مانند کسى است که با پیامبر بوده است».
نظیر همین مطلب در روایات دیگر نیز وارد شده. در بعضى:
«بِمَنْزِلَةِ الضَّارِبِ بِسَیْفِهِ فِى سَبِیلِ اللّهِ» : همانند شمشیرزنی در راه خدا.
و در بعضى دیگر:
«کَمَنْ قَارَعَ مَعَ رَسُولِ اللّهِ بَسَیْفِهِ» : مانند کسی است که در خدمت پیامبر(ص) با شمشیر بر مغز دشمن بکوبد.
و در بعضى دیگر:
«بِمَنْزِلَةِ الْمُجَاهِدِینَ بَیْنَ یَدَىْ رَسُولِ اللّهِ بِالسَّیْفِ»:همانند کسی است که پیش روی پیامبر جهاد کند.
و در بعضى دیگر:
«بِمَنْزِلَةِ مَنْ اسْتَشْهَدَ مَعَ رَسُولِ اللّهِ صلى الله علیه و آله» : همانند کسی است که با پیامبر شهید شود.
این تشبیهات مختلف که در مورد انتظار ظهور حضرت مهدى (عج) در روایات مختلف
وارد شده، بسیار پرمعنا و روشنگرِ این واقعیت است که یک نوع رابطه و تشابه
بین مسأله انتظار و جهاد و مبارزه با دشمن در آخرین شکل خود وجود دارد؛
گاهى همانند کسى که در زیر پرچم اوست، گاهى همانند مجاهدان در خدمت پیامبر
صلى الله علیه و آله، گاهى همانند شهیدان.
در روایات متعددى نیز انتظار چنین حکومتى را داشتن، به عنوان بالاترین
عبادت معرفى شده است، از جمله در حدیثى مى خوانیم که پیامبر صلى الله علیه
و آله فرمود:
«أفْضَلُ أعْمَالِ أُمَّتِى إنْتِظَارُ الفَرَجِ مِنَ اللّهِ عَزَّ وَ جَلَّ».
و در حدیث دیگرى از پیامبر صلى الله علیه و آله مى خوانیم:
«أفْضَلُ العِبَادَةِ انْتِظَارُ الَفَرجِ؛ بهترین اعمال امّت من انتظار فرج است».
این حدیث اعم از این که «انتظار فرج» را به معناى وسیع کلمه، شامل شود و یا
به مفهوم خاص، یعنى «انتظار ظهور مصلح جهانى» باشد، اهمیت انتظار را در
مورد بحث ما روشن مى سازد.
علاوه بر این در کتاب «کمال الدین»، از «ابو بصیر» از امام صادق علیه السلام نقل شده که فرمود:
طُوبى لِشِیْعَةِ قائِمِنا أَلْمُنْتَظِرِیْنَ لِظُهُورِهِ فِى
غَیْبَتِهِ، وَ الْمُطِیْعِینَ لَهُ فِى ظُهُورِهِ، أُولئِکَ أَوْلِیاءُ
اللَّهِ الَّذِیْنَ لا خَوْفٌ عَلَیْهِمْ وَ لا هُمْ یَحْزَنُونَ:
«خوشا به حال پیروان قائم ما، که در غیبتش (با خود سازى) انتظار ظهورش را
مى کشند، و به هنگام ظهورش مطیع فرمان اویند، آنها اولیاى خدا هستند، همان
ها که نه ترسى دارند و نه غمگین مى شوند».
و در حدیث دیگرى از امام على علیه السلام مى خوانیم:
«الْمُنْتَظِرُ لِامْرِنا کَالْمُتَشَحِطِّ بِدَمِه فى سَبیلِ اللَّهِ»
«کسى که در انتظار ظهور ما باشد مانند کسى است که در میدان جهاد به خون
آغشته است».
دو تفسیر براى این روایت مى توان ذکر کرد؛ که منافاتى با یکدیگر ندارد.
1- منتظران ظهور اعمالى انجام مى دهند که نتیجه اش با نتیجه جهاد در راه
خداوند یکى است؛ همانگونه که حضرت على علیه السلام مى فرماید: «جهاد باعث
عظمت و علو و سربلندى دین و نصرت حق و عدالت مى شود».
نتیجه انتظار منتظران واقعى نیز همین امور است، انتظارى که در پرتو آن
خودسازى و اجراى احکام اسلام و رسانیدن نداى دین با استفاده از قلم و بیان و
تمام وسایل روز به اقصى نقاط عالم تحقق یابد.
هر چند برخى از افراد، فقط با تکرار این جمله «آقا! در ظهورت شتاب کن»؛ خود را منتظر مى دانند!
برخى دیگر، انتظار را فقط در خواندن دعاى «ندبه» و زیارت «آلیاسین» و مانند آن خلاصه کرده اند.
برخى علاوه بر این، به مسجد مقدس جمکران نیز مشرف مى شوند، و همین را کافى مى دانند!
اینگونه تفسیرها از انتظار، سبب مى شود که وقتى چنین روایات پرمعنایى را
مى بینیم تعجب کنیم و از خود بپرسیم: «که چطور ثواب یک دعا، با تلاش
مجاهدى که در خون خود غلطیده برابر است؟!». امّا اگر انتظار را به آماده
سازى مردم سراسر جهان براى ظهور آن حضرت تفسیر کنیم، انتظار معادل جهاد
بلکه گاهى ابعاد گسترده تر دارد!
2- اگر تفسیر بالا را بعد بیرونی انتظار بدانیم، بعد درونى انتظار؛ همان
جهاد با نفس است. ما باید خود را بسازیم و آماده کنیم، چون او مجرى عدالت
است. من اگر ظالم باشم چگونه مى توانم منتظر ظهور او باشم. او طیّب و طاهر
است، من اگر آلوده باشم چگونه مدّعى انتظار اویم و ... .
بنابراین انتظار واقعى در صورتى تحقق مى یابد که جهاد با نفس را انجام دهیم و چنان ساخته شویم که لایق سربازى آن حضرت گردیم.
روشن است که جهاد با نفس به مراتب سخت تر از جهاد با دشمن است، به همین
جهت حضرت رسول صلى الله علیه و آله در آن حدیث مشهور خطاب به مسلمانانى که
از جنگى سخت برگشته بودند فرمود: «مَرْحَباً بِقَوْمٍ قَضَوْا الْجِهادَ
الْاصْغَرَ وَ بَقِىَ عَلَیْهِمُ الْجِهادُ الْاکْبَرَ، قالُوا: وَ مَا
الْجِهادُ الْاکْبَرُ؟ قالَ: الْجِهادُ مَعَ النَّفْسِ».
نتیجه این که انتظار باید در بعد درونى و بیرونى آن براى مردم تفسیر شود تا
به صورت بى محتوا در نیاید و در محدوده دعا خلاصه نشود. اگر ما در انتظار
مهمان محترمى باشیم، چه مى کنیم؟ هم خود را تمیز مى کنیم و هم خانه
تکانى مى نماییم. آیا منتظران امام زمان- عجل اللَّه فرجه- نباید خانه
تکانى کنند؟!
چه نیکوست در این راستا، از حسِ نیازِ درونی انسان به یک منجی و انتظار
ظهورش در آینده بهره برده و علاوه بر تهذیب نفس، این احساس فطری را شکوفا
کنیم.
یک شبی مجنون نمازش را شکست / بی وضو در کوچه ی لیلا نشست